Wincenty Witos
(1874 – 1945)
Jeden z najwybitniejszych polskich polityków okresu międzywojennego, niezłomny działacz ruchu ludowego oraz trzykrotny premier Rzeczypospolitej Polskiej. Człowiek, który drogę ze stanowiska wiejskiego wójta na szczyty władzy państwowej pokonał dzięki niezwykłej charyzmie i pracy.
Droga do wielkiej polityki
Z ruchem ludowym związał się już w 1895 roku. Przez ponad dwie dekady (1909–1931) dbał o rozwój swojej małej ojczyzny, sprawując funkcję wójta rodzinnych Wierzchosławic. Szybko jednak jego talent dostrzeżono na szerszej arenie – w latach 1908–1914 reprezentował chłopów jako poseł do galicyjskiego Sejmu Krajowego, a w okresie 1911–1918 zasiadał w austriackiej Radzie Państwa.
Był kluczową postacią w procesie odzyskiwania przez Polskę niepodległości, kierując od 1914 roku PSL „Piast” oraz stając na czele Polskiej Komisji Likwidacyjnej.
Na czele Rzeczypospolitej
W odrodzonej Polsce Wincenty Witos stanął przed największymi wyzwaniami. Od 1919 roku był posłem na polski Sejm. Zaufanie społeczne i polityczne zaowocowało powierzeniem mu funkcji premiera aż trzykrotnie:
- 24 lipca 1920 – 13 września 1921: Stanął na czele Rządu Obrony Narodowej w najtrudniejszym momencie wojny polsko-bolszewickiej, mobilizując chłopów do obrony kraju.
- 28 maja 1923 – 14 grudnia 1923: Kierował rządem tzw. koalicji Chjeno-Piasta.
- 10 maja 1926 – 14 maja 1926: Jego trzeci gabinet został obalony w wyniku przewrotu majowego.
Trudne lata i emigracja
Lata trzydzieste przyniosły konflikt z obozem sanacyjnym. W latach 1929–1930 Witos był jednym z liderów opozycyjnego Centrolewu. Aresztowany, osadzony w twierdzy brzeskiej i niesprawiedliwie skazany w słynnym „procesie brzeskim” na 1,5 roku więzienia, zdecydował się na emigrację do Czechosłowacji.
Powrócił do ojczyzny tuż przed wybuchem II wojny światowej. Internowany przez Niemców, wykazał się niezwykłą postawą – kategorycznie odrzucił propozycję utworzenia rządu kolaboracyjnego. Po wojnie w 1945 roku objął prezesurę nowo powstałego Polskiego Stronnictwa Ludowego, jednak jego zdrowie nie pozwoliło na podjęcie obowiązków wiceprzewodniczącego Krajowej Rady Narodowej.